संघर्षबाट सफलतासम्मः लक्ष्मीको प्रेरणादायी यात्रा

भुवि बिष्ट । बैतडी : कसैका लागि जीवन सहज यात्रा हुन्छ भने कसैका लागि निरन्तर परीक्षा । बैतडीकी लक्ष्मी बिष्टको जीवन दोस्रो श्रेणीमा पर्छ—जहाँ प्रत्येक मोडमा संघर्ष थियो, पीडा थियो, तर हार कहिल्यै थिएन। सानै उमेरमा विवाह, त्यसपछि छोटो समयमै श्रीमान्को असामयिक निधनले उनको जीवनमा गहिरो अन्धकार छायो। समाजले उनलाई ‘विधवा’ को पहिचान दियो, तर उनले आफूलाई कहिल्यै कमजोर मानिनन् । दुई नाबालक छोरीका लागि उनले आँसु लुकाइन्, पीडालाई शक्ति बनाइन् र आत्मनिर्भरताको बाटोमा अघि बढिन् ।
लक्ष्मीको जीवन यात्रा केवल व्यक्तिगत संघर्षको कथा मात्र होइन, यो नेपाली समाजमा हजारौँ महिलाले भोग्दै आएको यथार्थको प्रतिनिधि कथा पनि हो। श्रीमान् गुमाएपछि महिलाले भोग्नुपर्ने आर्थिक अभाव, सामाजिक दबाब, मानसिक पीडा र भविष्यप्रतिको अनिश्चितता—यी सबै चुनौती लक्ष्मीले प्रत्यक्ष सामना गरिन्। तर उनले परिस्थितिलाई दोष दिएर हात बाँधेर बस्ने बाटो रोजिनन् । बरु छोरीहरूको उज्ज्वल भविष्य नै आफ्नो जीवनको उद्देश्य बनाइन्।
पीडाबाट प्रेरणातर्फ
श्रीमानको निधनपछि परिवारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी लक्ष्मीको काँधमा आयो । आम्दानीको निश्चित स्रोत थिएन, भविष्यको कुनै स्पष्ट योजना थिएन। तर उनले एउटा कुरा दृढ रूपमा बुझेकी थिइन्—छोरीहरूको शिक्षामा सम्झौता गर्ने छैनन्। त्यसका लागि जे पनि गर्न तयार थिइन्। घरपरिवार, आफन्त र समाजका केही सकारात्मक सहयोगीहरूका बीच उनी सानोतिनो काम गर्दै परिवार धानिरहिन्।
यस अवधिमा उनले जीवनका धेरै पक्ष बुझिन—संघर्षले मानिसलाई कमजोर होइन, अझ बलियो बनाउँछ भन्ने सत्य। यही अनुभूति उनको जीवनको टर्निङ प्वाइन्ट बन्यो। उनले आत्मनिर्भर बन्ने निर्णय गरिन्। “अरूको सहारामा जीवन चलाउनु अस्थायी हुन्छ, आफ्नै खुट्टामा उभिनु नै स्थायी समाधान हो,” भन्ने सोचले उनलाई उद्यमशीलतर्फ डो¥यायो।
सामाजिक अभियन्ताबाट महिला उद्यमी बन्दै लक्ष्मी
लक्ष्मीको पहिचान केवल उद्यमीका रूपमा मात्र सीमित छैन। व्यवसाय सुरु गर्नु अघि नै उनले महिला अधिकार, लैङ्गिक समानता र हिंसा पीडित महिलाको सशक्तीकरणका क्षेत्रमा समेत सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्। उनी ग्ल्ँएब् र ऋःऋ नेपालको साझेदारीमा, पाटन नगरपालिका सङ्गको समन्वयमा सञ्चालित “लैङ्गिक विभेदमा आधारित हिंसा रोकथाम तथा प्रतिकार्य परियोजना” मा कार्यरत रहँदै आएकी थिइन्। उक्त परियोजनामार्फत उनले समुदायस्तरमा लैङ्गिक हिंसाका मुद्दा पहिचान गर्ने, पीडित महिलालाई मनोसामाजिक सहयोगका लागि सहजीकरण गर्ने, सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तथा महिला अधिकारबारे समुदायलाई जानकारी गराउने कार्यमा सक्रिय सहभागिता जनाएकी थिइन्। यस परियोजनामा काम गर्ने क्रममा लक्ष्मीले समाजका धेरै पीडित महिलाको वास्तविक अवस्था नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाइन्। घरेलु हिंसा, आर्थिक निर्भरता, सामाजिक डर र कानुनी जानकारीको अभावका कारण महिलाहरू कसरी चुपचाप पीडा सहन बाध्य छन् भन्ने यथार्थले उनलाई गहिरो रूपमा छोयो। यही अनुभवले उनलाई महिला आत्मनिर्भरता नै दीर्घकालीन समाधान हो भन्ने निष्कर्षमा पु¥यायो। लक्ष्मी भन्छिन्, “परियोजनामा काम गर्दा मैले बुझें—महिला हिंसाबाट बाहिर निस्कन चाहन्छिन्, तर आर्थिक रूपमा सक्षम नभएसम्म त्यो सम्भव हुँदैन। त्यसैले म आफैं आत्मनिर्भर बन्न चाहन्थें, ताकि अरू महिलालाई पनि हिम्मत दिन सकूँ।”

सामाजिक अनुभवले जन्माएको उद्यमशील सोच
ग्ल्ँएब्र ऋःऋ नेपालको परियोजनामा काम गर्दा प्राप्त अनुभव नै लक्ष्मीको उद्यमशील यात्राको बलियो आधार बन्यो। उनले बुझिन् कि महिला उद्यमशीलता केवल आम्दानीको विषय होइन, यो हिंसा रोकथामको पनि प्रभावकारी माध्यम हो। आर्थिक रूपमा सक्षम महिला निर्णय गर्न सक्ने हुन्छिन्, अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउन सक्ने हुन्छिन् र आफ्ना सन्तानलाई सुरक्षित भविष्य दिन सक्ने अवस्थामा पुग्छिन्। यही सोचका साथ उनले ज्ष्mबबिथब द्यबपभचथ ७ ऋबाभ लाई केवल व्यक्तिगत व्यवसायका रूपमा होइन, महिला सशक्तीकरणको एउटा जीवित उदाहरण का रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखेकी छन्। समाजसेवा र उद्यमशीलताको यो संयोजन लक्ष्मीको यात्रालाई अझ विशिष्ट बनाउँछ।
महिला उद्यमशीलता र सामाजिक परिवर्तन
लक्ष्मीको अनुभवले देखाउँछ कि सामाजिक अभियान र उद्यमशीलता एक–अर्काका पूरक हुन्। ग्ल्ँएब् र ऋःऋ नेपालको परियोजनामा काम गर्दा उनले समाज परिवर्तनका चुनौती बुझेकी थिइन्, र उद्यमशीलतामार्फत उनले त्यसको व्यावहारिक समाधान प्रस्तुत गरेकी छन्। हिमालय बेकरी एण्ड क्याफे व्यवसाय मात्र होइन, सन्देश नयाँ रूपमा सञ्चालनमा आएको हिमालय बेकरी एण्ड क्याफे आज धनगढीमा बिस्तारै लोकप्रिय बन्दै गएको छ। यहाँ केक, पेस्ट्री, बेकरी आइटम, कफी र चियालगायतका सामग्री स्वच्छ, ताजा र गुणस्तरीय रूपमा उपलब्ध छन्। ग्राहकहरूका अनुसार यहाँको सेवा, स्वाद र सरसफाइ प्रशंसनीय छ। तर यो क्याफे केवल खानेकुरा बेच्ने स्थान मात्र होइन। यो लक्ष्मीको संघर्षको प्रतिफल हो—जहाँ पसिनाको मूल्य छ, आत्मसम्मानको स्वाद छ र आत्मनिर्भरताको उज्यालो छ। सीमित स्रोतबाट सुरु भएको यो व्यवसायले स्थानीय स्तरमै रोजगारी सिर्जना गरेको छ, जसले सामाजिक तथा आर्थिक योगदान पनि पु¥याएको छ। लक्ष्मी भन्छिन्, “यो व्यवसाय मेरो बाध्यता थिएन, मेरो सपना थियो। जीवनले धेरै पीडा दियो, तर छोरीहरूको भविष्यले मलाई अघि बढ्न प्रेरित ग¥यो। आज यो क्याफे देख्दा लाग्छ—संघर्ष कहिल्यै व्यर्थ हुँदैन।”
समाजका लागि प्रेरणा
आज लक्ष्मी आफ्ना छोरीहरूको मात्र होइन, सम्पूर्ण समाजका लागि प्रेरणाको प्रतीक बनेकी छिन्। विशेषगरी संघर्षरत महिला, एकल महिला र उद्यमशील बन्न चाहने युवाहरूका लागि उनको कथा उदाहरणीय छ। उनले देखाएकी छिन्—साहस, मेहनत र आत्मविश्वास भएमा कठिन परिस्थितिलाई पनि अवसरमा बदल्न सकिन्छ। स्थानीयवासीहरूका अनुसार लक्ष्मीको सफलताले समाजमा सकारात्मक सोच र आत्मनिर्भरताको भावना बढाएको छ। “उनी केवल व्यवसायी मात्र होइनन्, प्रेरणाको स्रोत हुन्,” एक स्थानीय ग्राहक भन्छन्, “उनको कथा थाहा पाएपछि यहाँको कफी झनै मीठो लाग्छ।”
छोरीहरूको भविष्य र आमाको सपना
लक्ष्मीका लागि हिमालय बेकरी एण्ड क्याफे केवल वर्तमानको समाधान होइन, भविष्यको आधार पनि हो। उनका अनुसार यो व्यवसायले छोरीहरूको शिक्षा, सुरक्षा र आत्मनिर्भर जीवन सुनिश्चित गर्ने विश्वास दिलाएको छ। “म चाहन्छु, मेरी छोरीहरू आत्मविश्वासी बनून्, कसैको सहारामा होइन, आफ्नै क्षमतामा विश्वास गर्न सकून्,” उनी भन्छिन्। उनको सपना यहीँ सकिँदैन। भविष्यमा व्यवसाय विस्तार गर्ने, थप रोजगारी सिर्जना गर्ने र महिलालाई लक्षित तालिम तथा अवसर प्रदान गर्ने योजना पनि उनको मनमा छ। “यदि मेरो संघर्षले अरू एक महिलालाई पनि उठ्न प्रेरित गर्छ भने, त्यो मेरो सबैभन्दा ठूलो सफलता हुनेछ,” लक्ष्मीको भनाइ छ ।
निष्कर्ष
लक्ष्मीको जीवन कथा संघर्ष, साहस र आत्मनिर्भरताको जीवित उदाहरण हो। सानै उमेरमा जीवनले दिएको कठोर परीक्षा पार गर्दै उनले आफूलाई मात्र होइन, समाजलाई पनि नयाँ सन्देश दिएकी छिन हार होइन, हिम्मत रोज्न सकियो भने सफलता अवश्य सम्भव छ। धनगढीको हिमालय बेकरी एण्ड क्याफे आज केवल एक व्यवसायिक संस्था मात्र होइन, यो आशा, आत्मसम्मान र आत्मनिर्भरताको उज्यालो प्रतीक बनेको छ। लक्ष्मीको यो प्रयासले उनको जीवन मात्र होइन, धेरै अरूका जीवनमा पनि सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।